Mark Lewisohn: Detektyw w świecie The Beatles i kulisy „Evolver 62”

2026-03-15,  autor: kasia  
[...powrót do newsów]

W świecie zdominowanym przez szybkie newsy i sztuczną inteligencję, Mark Lewisohn pozostaje niezłomnym strażnikiem prawdy historycznej. W serii ostatnich wywiadów – m.in. dla podcastu Fab 4 Free-for-all, rozmowie ze Steve’em Marinuccim oraz w programie Word In Your Ear – najwybitniejszy badacz dziejów Wielkiej Czwórki uchylił rąbka tajemnicy na temat swojej morderczej pracy nad drugim tomem biografii, nowego filmu Evolver 62 oraz skomplikowanych relacji z samymi muzykami.

„Tune In” Volume 2: Wyścig z czasem i nadmiar bogactwa

Najważniejszym pytaniem, które nurtuje fanów, jest status drugiego tomu trylogii All These Years. Lewisohn, pracujący w swoim pokoju, który nazywa „całym swoim światem”, przyznaje otwarcie: „Piszę go. Postępy są powolne, ale stałe”.

Główną przeszkodą nie jest brak weny, lecz oszałamiająca ilość materiału. Lewisohn poświęcił na badanie zespołu blisko 50 lat, z czego ponad dwie dekady na obecny projekt. „Moim problemem jest to, że znalazłem zbyt wiele” – wyznaje. Proces przypomina układanie gigantycznej układanki, gdzie dopasowanie tysięcy drobnych faktów wymaga czasu, którego nie da się przeskoczyć. Mark pracuje w tempie odpowiadającym 9-10 dniom standardowej pracy tygodniowo, zaczynając dzień przed 6:00 rano i pisząc do późnej nocy.

Drugi tom ma obejmować lata 1963–1966. Autor dąży do stworzenia gęstej, wciągającej narracji, analizując każdą sesję nagraniową. Wykorzystuje przy tym nowoczesną technologię izolowania ścieżek dźwiękowych (stems), co pozwala mu usłyszeć detale, których nie wychwycono nawet w studio przed dekadami. Jak sam mówi, jego jedynym terminem (deadline’em) jest jego własna śmiertelność – chce dokończyć dzieło, zanim „zejdzie z tego świata”.

„Evolver 62”: Film zrodzony z pasji i... konieczności

Film Evolver 62 to zapis scenicznego show, które Mark prezentował w Londynie w 2022 roku. Lewisohn szczerze przyznaje, że projekt miał cel finansowy – zaliczki od wydawców dawno się skończyły, a praca nad książką zajmuje lata. Film, którego montaż trwał do początku 2026 roku, nie jest jedynie nagraniem ze sceny. Został wzbogacony o ujęcia z kluczowych lokalizacji w Londynie i Liverpoolu oraz prezentację „dowodów materialnych”: skanów kontraktów, listów i zdjęć.

Rok 1962 Lewisohn określa jako czas „tankowania rakiety”. To wtedy zespół sfinalizował współpracę z Brianem Epsteinem i George’em Martinem oraz przeszedł kluczową zmianę perkusisty.

Detektywistyczne odkrycia: Dokumenty z Lever Arch File

Jednym z najbardziej emocjonujących odkryć było odnalezienie dokumentów u prawnika Briana Epsteina. W pudełku pełnym korespondencji z pierwszego roku działalności menedżerskiej Epsteina, Lewisohn trafił na kulisy zwolnienia Pete’a Besta. W oficjalnej, tajnej korespondencji Pete nie był nazywany po imieniu, lecz określany jako „niechciany członek” (the unwanted member). Dokumenty ujawniły, że kroki w celu jego usunięcia podjęto znacznie wcześniej, niż sądzono, a Best przez lata toczył batalię prawną o niesłuszne zwolnienie.

Badacz rzuca też nowe światło na inne fakty z 1962 roku:

Marihuana: John i George palili ją w Southport już w 1962 roku, dwa lata przed spotkaniem z Bobem Dylanem.

Paul James: Paul McCartney poważnie rozważał zmianę nazwiska na James (swoje pierwsze imię).

Lokalizacje: Paul z dziewczyną Celią Mortimer nocował u Ivana Vaughna w budynku, który wcześniej zamieszkiwali Asherowie.

Pierwsze autografy: Istnieją dowody na wspólne podpisy zespołu z Ringo już z marca 1962 roku, gdy ten jedynie zastępował Pete'a.

Obalanie mitów i obrona Briana Epsteina

Lewisohn z pasją koryguje zakorzenione w literaturze błędy. Stanowczo dementuje plotkę, jakoby Brian Epstein wykupił 10 000 egzemplarzy singla Love Me Do – to oszczerstwo, w które uwierzył nawet George Martin. Wyjaśnia również, że to Epstein odrzucił propozycję kontraktu od wytwórni Decca, bo była skrajnie niekorzystna finansowo dla zespołu.

Badacz podkreśla, że Epstein był najlepszym możliwym menedżerem, bez którego zespół prawdopodobnie by się rozpadł. Obala też mit, jakoby Brian zmusił muzyków do noszenia garniturów – w rzeczywistości muzycy sami brali udział w projektowaniu swoich strojów, widząc w tym szansę na lepsze gaże i dostęp do mediów.

Skomplikowane relacje z George’em Harrisonem i praca dla Paula McCartneya

Rozmowy ujawniają intrygujące kulisy relacji Marka z członkami zespołu. Choć początkowo dobrze dogadywał się z George’em Harrisonem, ich relacja stała się napięta, gdy Mark zaczął pracować dla Paula McCartneya przy projektach takich jak Anthology czy magazyn Club Sandwich.

Mark przeprowadził z George’em wywiad dla gazety The Observer przy okazji premiery albumu Cloud Nine. George był początkowo niechętny, bo uprzedzono go, że Mark jest „wielkim ekspertem od Beatlesów”, za którymi Harrison nie przepada. Choć na początku dogadywali się dobrze, ich relacja stała się napięta, gdy Mark zaczął pracować dla Paula McCartneya. George zaczął go postrzegać jako kogoś po „tamtej stronie”

Obaj byli biegłymi świadkami w sprawie dotyczącej praw do taśm z hamburskiego Star Clubu . Mark wspomina, że George ostentacyjnie go umniejszał, nazywając jego dbałość o detale historyczne „trivią” (błahostkami) i kwestionując sens spisywania takich szczegółów

Mark przekazał George’owi egzemplarz swojej książki o koncertach, prosząc o naniesienie poprawek. George uzupełnił notatki, ale zamiast oddać ją Markowi, przekazał ją Paulowi, a autor nigdy nie odzyskał tego unikalnego egzemplarza.

Mark przez wiele lat ściśle współpracował z Paulem i jego firmą MPL, m.in. przy projekcie Anthology oraz redagowaniu magazynu Club Sandwich.

Mark zauważył, że Paul podczas wywiadów był zazwyczaj bardzo zrelaksowany i szczery, o ile zadawało mu się pytania spoza „utartego szlaku”.

Gorzka refleksja nad rokiem 2026: AI i upadek rzetelności

Końcówka rozmów Lewisohna przynosi poważne ostrzeżenie. Jako historyk jest przerażony tym, jak łatwo w dzisiejszych czasach utrwalają się błędy. W rozmowie padł przykład oficjalnego Instagrama The Beatles, który błędnie podał, że wszyscy czterej członkowie zwrócili ordery MBE (zrobił to tylko John).

Największym zagrożeniem jest jednak Sztuczna Inteligencja (AI). Mark wspomina o krążących w sieci sfałszowanych zdjęciach (np. Paul grający prawą ręką czy rzekome spotkanie z Jamesem Brownem). Lewisohn zauważa, że dzisiejsi odbiorcy mają coraz krótszy czas skupienia, co kłóci się z jego stylem pracy, wymagającym ogromnej koncentracji.

Mark o literaturze poświęconej The Beatles

W trakcie rozmowy Mark Lewisohn dzieli literaturę poświęconą The Beatles na kilka kategorii, wskazując na różnice w metodologii pracy autorów. Oto szczegóły jego opinii:

Ian Leslie: Lewisohn podaje go jako przykład autora, który najpierw tworzy koncepcję, a następnie selektywnie dobiera do niej informacje. Twierdzi, że Leslie wybiera tylko te fakty, które pasują do jego pomysłu, a pomija te, które mu przeczą. Choć książka może wydawać się przez to spójna i przekonująca, według Lewisohna nie jest rzetelnym odzwierciedleniem historii.

Philip Norman („Shout!”): Badacz krytykuje tę książkę za posiadanie konkretnej „agendy” (stronniczość) i kształtowanie błędnego postrzegania Briana Epsteina. Zauważa też, że została ona napisana w zaledwie 18–24 miesiące, co w jego opinii jest czasem absolutnie niewystarczającym na rzetelne zbadanie i opisanie tego tematu.

Inne podejście:

Hunter Davies: Lewisohn umieszcza go w osobnej kategorii. Przyznaje, że jego autoryzowana biografia ma swoje słabości, ale posiada ogromną wartość ze względu na „natychmiastowość” – Davies pisał ją, będąc obecnym przy zespole, gdy ich historia wciąż się tworzyła.

Autorzy i książki, które Lewisohn szanuje: Historyk wyróżnia badaczy, którzy skupiają się na faktach i drobiazgowym gromadzeniu danych, nazywając ich prace „arcydziełami” (masterworks):

Bruce Spizer, John Winn oraz Chip Madinger – cenieni za publikacje o charakterze dokumentacyjnym i informacyjnym.

Piers Hemmingsen – za książki o historii zespołu w Kanadzie.

Greg Armstrong i Andy Neil – za szczegółowe opracowanie trasy Beatlesów po Australii.

Lewisohn podsumowuje, że ceni autorów, którzy „zbierają wszystko, co można znaleźć”, zamiast dokonywać selekcji pod własne opinie. Podkreśla, że sam stara się być historykiem neutralnym, który po prostu zapisuje to, co znajduje w źródłach, bez narzucania czytelnikowi gotowej interpretacji.

Ale co jest zaskakujące, Lewisohn wypowiada się bardzo krytycznie o swoich wczesnych publikacjach, w tym o „The Beatles Recording Sessions”.

W momencie gdy prowadzący sugeruje wznowienie jednej z jego starszych książek ze względu na jej dużą popularność wśród kolekcjonerów. Lewisohn odpowiada wtedy:

„Nie jestem dumny z tej książki, mimo że była dobra w swoim czasie... Nie przepadam za tą książką o koncertach, nie przepadam za 'Recording Sessions', nie przepadam za chronologią, którą zrobiłem... Nie mogę na nią patrzeć”.

Lewisohn wyjaśnia, że czuje tak silny opór przed zaglądaniem do tych prac, ponieważ mają one już niemal 40 lat i z jego obecnej perspektywy są niedoskonałe. Podkreśla, że cały materiał dotyczący sesji nagraniowych opisuje teraz zupełnie na nowo w swojej trylogii „All These Years”, wykorzystując znacznie głębszą wiedzę i nowoczesną technologię (np. izolowanie ścieżek dźwiękowych), co sprawia, że jego stare opracowania uważa za niewystarczające. Chociaż przyznaje, że miło mu słyszeć, jak bardzo te książki inspirowały innych badaczy, sam traktuje je jako zamknięty i wymagający gruntownej poprawy etap swojej kariery.

Choć obecnie nie ma dostępu do oficjalnego archiwum Apple Corps, nie ustaje w pracy. Jego misją jest pozostawienie rzetelnego zapisu dla przyszłych pokoleń. Jak sam mówi: „Ci, którzy trzymają się prawdy, są dziś czasem wyśmiewani jako zbyt pedantyczni, ale to, co po sobie zostawimy, będzie jedynym wiarygodnym zapisem”.

Więcej na temat Evolver:62:
2026-03-15: Mark Lewisohn: Detektyw w świecie The Beatles i kulisy „Evolver 62”,
2026-02-10: Evolver:62 powraca! Mark Lewisohn zapowiada filmową premierę w streamingu,
2022-08-16: Mark Lewisohn ujawnił niezwykłą historię Saltney Street,
2022-07-28: Mark Lewisohn wyrusza z nowym programem "Evolver:62",